वि.स.खांडेकर यांचे आश्रू

जगाला बयावाईट अनेक गोष्टी असतील; पण त्याची सर्वोत्कृष्ट देणगी म्हणजे त्याला सामान्य मनुष्याला दिलेलं महत्त्व, जे कोणत्या ना कोणत्या प्रश्नावर आहे. ज्याला आपण जीवन म्हणतो, तो अधिक भाग कोणाचा असतो? मूठ नवभरांचा शेकडा, किंबहुना शेकडा नव्व्याण्व सामान्यांचा? आजपर्यंत राजांनी, वीरांनी, संतांनी, तत्त्वज्ञानींनी, कवींनी आणि राष्ट्रांनी या सामान्य मनुष्याला फारसे बोलू दिले नाही. या सर्वांनी सामान्य अशी गोड गोड शब्दे मनुष्याची प्रत्येक स्थिती केली. पण तरीही माणुसकीचा आधार एकच होता; तो म्हणजे संस्कृतीची सारी मूल्ये ठेवण्याकरिता धडपड करणारा, तडफडणारा सामान्य माणूस. ज्याला विशेष चांगले असे काही येत नाही; पण वाईट करताना ज्याचा हात कचरल्याशिवाय राहत नाही. हाच सामान्य माणूस या कादंबरीचा नायक आहे. विस खांडेकर यांच्या स्वतंत्र लेखणीतून उतरलेली हीदंबरी आजच्या सामान्य माणसाची बोलकी आहे. या 20 व्या शतकाने जगासमोर चांगल्या आणि वाईट अशा अनेक गोष्टी मांडल्या आहेत, परंतु सर्वांत उत्तम म्हणजे सामान्य माणसाला दिलेले महत्त्व, त्याला असामान्य बनवत आहे. आयुष्य काय आहे? हे सामान्य आणि असामान्य असे मानवांचे संयोजन आहे 99% सामान्य आहेत, त्यापैकी फक्त एक टक्के असामान्य आहेत. आजपर्यंत आपण या एक टक्का लोकांकडूनच ऐकले होते, ते राजे, संत, तत्वज्ञ, कवी, वैज्ञानिक, नायक होते... त्यांनी आपले साखरपुड्याचे भाषण सादर करून सर्वसामान्यांची फसवणूक केली. त्यांनी प्रत्येक सामान्य माणसाच्या पुढाकाराची हत्या केली. तरीही सामान्य माणूस सांस्कृतिक मूल्यांचे रक्षण करण्यासाठी सर्व शक्तीनिशी झटत होता, मानवतेचा एकमेव आधार होता. या कादंबरीचा नायक एक सामान्य माणूस आहे. त्याच्याकडे कोणतेही अनन्य गुण नाहीत, तो काही विशेष चांगले करण्यात यशस्वी होत नाही परंतु काहीही वाईट करण्यास तो कचरतो. सामान्य माणसाच्या जीवनातील वेदना व्यक्त करणारी खांडेकरांची ही उत्कृष्ट कादंबरी आहे.